کوم هېوادونه اتومي وسلې لري؟ د اټومي وسلو تاریخ، استعمال او نړیوال ځواکونه

 راپور

سریزه

اټومي وسلې د نړۍ تر ټولو خطرناکې او ویجاړوونکې وسلې بلل کېږي. دا وسلې د دوهم نړیوال جنګ پر مهال جوړې شوې او د جګړې بڼه یې بدله کړه.

اتومي بم د داسې انرژۍ څخه کار اخلي چې د اټومي ذرو د وېش یا یوځای کېدو له لارې تولیدېږي. د دې وسلو ځواک دومره زیات دی چې یوه چاودنه کولی شي په څو ثانیو کې یو ښار ویجاړ کړي.

د دوهم نړیوال جنګ وروسته، د نړۍ ګڼو ځواکمنو هېوادونو

 هڅه وکړه چې اتومي وسلې جوړې کړي. نن ورځ یوازې څو محدود هېوادونه د اتومي وسلو مالکیت لري، خو د هغوی د وسلو شمېر زرګونو ته رسېږي. �

Business Standard +1

د اتومي وسلو لرونکي هېوادونه

د نړیوالو څېړنو له مخې نن ورځ ۹ هېوادونه اتومي وسلې لري. دا هېوادونه د نړۍ ټول اټومي وسلې کنټرولوي. �

Encyclopedia Britannica +1

هغه هېوادونه چې اتومي وسلې لري

متحده ایالات

روسیه

چین

فرانسه

بریتانیا

هند

پاکستان

اسراییل

شمالي کوریا

د دې هېوادونو په منځ کې متحده ایالات او روسیه تر ټولو ډېر اټومي بمونه لري او د نړۍ شاوخوا ۸۰ تر ۹۰ سلنه اټومي وسلې د همدې دوو هېوادونو سره دي. �

Business Standard

د اټومي وسلو د جوړېدو تاریخ

اتومي وسلې لومړی ځل د دوهم نړیوال جنګ پر مهال جوړې شوې.

متحده ایالاتو د "Manhattan Project" په نوم یوه پټه پروژه پیل کړه چې هدف یې د اتومي بم جوړول وو.

د 1945 کال په جولای کې د نړۍ لومړنۍ اټومي ازموینه ترسره شوه چې Trinity Test نومېده. دا ازموینه په امریکا کې ترسره شوه او د اتومي وسلو د دور پیل یې وکړ.

وروسته له دې ازموینې، امریکا یوازینی هېواد و چې اتومي وسلې یې لرلې، خو د څو کلونو په جریان کې نورو هېوادونو هم د دې وسلو جوړول پیل کړل.

هغه هېوادونه چې وروسته اتومي وسلې جوړې کړې

د اتومي وسلو د جوړولو کلونه په لاندې ډول دي:

امریکا – 1945

شوروي اتحاد / روسیه – 1949

بریتانیا – 1952

فرانسه – 1960

چین – 1964

هند – 1974

پاکستان – 1998

شمالي کوریا – 2006

اسراییل هم اټومي وسلې لري خو رسمي ډول یې تایید نه دي کړي. �

Encyclopedia Britannica

په نړۍ کې د اتومي بم استعمال

په تاریخ کې تر اوسه یوازې یو هېواد اتومي بم په جګړه کې کارولی دی.

هغه هېواد متحده ایالات دي چې د دوهم نړیوال جنګ په وروستیو ورځو کې یې پر جاپان دوه اټومي بمونه وغورځول. �

www.ndtv.com

د هیروشیما اتومي بم

تاریخ: ۶ اګست ۱۹۴۵

هدف ښار: هیروشیما – جاپان

د امریکا د B-29 بم غورځوونکي الوتکې له خوا یو اتومي بم چې "Little Boy" نومېده پر هیروشیما وغورځول شو.

په دې چاودنه کې لسګونه زره خلک سمدستي ووژل شول او وروسته د وړانګو له امله نور خلک هم مړه شول.

د تاریخ پوهانو د اټکل له مخې شاوخوا ۱۴۰ زره خلک د دې بم له امله مړه شول.

د ناګاساکي اتومي بم

تاریخ: ۹ اګست ۱۹۴۵

هدف ښار: ناګاساکي – جاپان

د امریکا لخوا دوهم اتومي بم چې "Fat Man" نومېده پر ناګاساکي وغورځول شو.

په دې برید کې شاوخوا ۷۰ زره خلک ووژل شول.

د دې بریدونو وروسته جاپان تسلیم شو او دوهم نړیوال جنګ پای ته ورسېد.

د اتومي وسلو ازموینې

له دوهم نړیوال جنګ وروسته ګڼو هېوادونو د اتومي وسلو ازموینې وکړې.

متحده ایالاتو، شوروي اتحاد، چین، فرانسه او بریتانیا سلګونه ازموینې ترسره کړې.

د دې ازموینو هدف دا و چې د وسلو ځواک زیات کړي او د جګړې لپاره یې پرمختللي سیستمونه جوړ کړي.

د نړیوالو څېړنو له مخې د شلمې پېړۍ په دوهمه نیمایي کې زرګونه اتومي ازموینې ترسره شوې.

د اتومي وسلو نړیوال تړونونه

د اتومي وسلو د زیاتېدو له امله نړیواله ټولنه اندېښمنه شوه.

له همدې امله څو نړیوال تړونونه رامنځته شول.

مهم تړونونه

Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT)

دا تړون په 1968 کال کې جوړ شو او هدف یې دا و چې نور هېوادونه د اتومي وسلو له جوړولو څخه منع کړي.

Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty (CTBT)

دا تړون د اتومي ازموینو د بندولو لپاره جوړ شوی.

هغه هېوادونه چې اټومي وسلې یې پرېښي

ځینې هېوادونه داسې هم شته چې یو وخت یې اتومي وسلې درلودې خو وروسته یې له منځه یوړې.

مثالونه:

سویلي افریقا

قزاقستان

اوکراین

دې هېوادونو د نړیوالو تړونونو له مخې خپلې وسلې له منځه یوړې.

د نړۍ د اتومي وسلو شمېر

د نړیوالو څېړنو له مخې اوس مهال د نړۍ په کچه شاوخوا ۱۲ زره اټومي وسلې موجودې دي. �

Business Standard

په دې وسلو کې تر ټولو لویه برخه د امریکا او روسیې سره ده.

نور هېوادونه لکه چین، هند او پاکستان هم په وروستیو کلونو کې خپل اتومي پروګرامونه پراخ کړي دي.

د اتومي وسلو خطر

اتومي وسلې د نړۍ لپاره یو ستر خطر ګڼل کېږي.

که یو لوی نړیوال جنګ رامنځته شي او دا وسلې وکارول شي، نو د انسانانو لپاره به ویجاړوونکې پایلې ولري.

کارپوهان وايي چې حتی څو اتومي بمونه هم کولی شي د اقلیم بدلون، لوږه او د نړیوال اقتصاد سقوط رامنځته کړي.

پایله

اتومي وسلې د نړۍ تر ټولو خطرناکې نظامي وسلې دي.

نن ورځ یوازې څو محدود هېوادونه دا وسلې لري، خو د هغوی ځواک دومره زیات دی چې کولی شي د نړۍ امنیت له خطر سره مخ کړي.

په تاریخ کې یوازې یو ځل دا وسلې په جګړه کې کارول شوې دي، خو د هغې پایلې دومره سختې وې چې نړیواله ټولنه اوس هڅه کوي د دې وسلو پراختیا کنټرول کړي.

د نړیوال امنیت راتلونکی تر ډېره د دې پورې تړلی دی چې هېوادونه څنګه د اتومي وسلو د کنټرول او کمولو لپاره ګډ کار کوي.